Schematy zabawy to powtarzalne wzorce działania, które dziecko odtwarza w wielu różnych zabawach: przenosi wszystko z miejsca na miejsce, toczy i rzuca, chowa i zawija, ustawia w rzędy. Z zewnątrz wygląda to jak „ciągle to samo”, ale dla dziecka to sposób badania, jak działa świat – ruch, przestrzeń, pojemność.
Skąd to pojęcie?
O schematach mówi się w pedagogice wczesnodziecięcej, zwłaszcza brytyjskiej, gdzie ich obserwacja pomaga nauczycielom planować zabawy w żłobkach i przedszkolach. Pojęcie wyrasta z prac Jeana Piageta o tym, jak dzieci budują wiedzę przez działanie.
Najczęstsze schematy
- Trajektoria: rzucanie, toczenie, zjeżdżanie, puszczanie kulek – np. zjeżdżalnia dla kulek albo autka na rampie.
- Napełnianie i opróżnianie: przesypywanie kaszy, przelewanie wody, nabieranie piasku – najlepiej na wydzielonym polu, np. na tacy sensorycznej z segmentami (12 pomysłów).
- Transportowanie: przenoszenie w wiaderku, wózku, na lawecie – laweta z autkami, śmieciarka, koszyk w zabawie w sklep.
- Zamykanie i otaczanie: budowanie ogrodzeń (np. płot wokół zwierząt z dużej drewnianej farmy, które wieczorem trzeba zagonić do stodoły), wchodzenie do pudeł, chowanie rzeczy do torebek i szuflad.
- Zawijanie: owijanie lalek kocykami, zawijanie zabawek w papier.
- Obracanie: wszystko, co się kręci – koła, pokrętła, zębatki (np. tor z zębatkami).
- Łączenie i szeregowanie: łączenie elementów w ciąg, ustawianie aut w rzędzie, budowanie drogi z elementów toru.
Co to oznacza dla rodzica?
Zamiast przerywać „ciągle to samo”, warto podsunąć zabawkę w tym samym schemacie: dziecko, które wszystko przenosi, ucieszy się z wózka czy lawety, a to, które rzuca, z kulodromu i miękkiej piłki zamiast talerza. Pomysły dla fanów jeżdżenia i przewożenia: Świat małego kierowcy.
Więcej pojęć wyjaśniamy w Słowniku zabawy.