Etapy rozwoju niemowlaka. Kiedy występują skoki rozwojowe u dziecka?
Świeżo upieczeni rodzice często nie wiedzą, co tak naprawdę oznaczają etapy rozwoju niemowlaka. Sam rozwój jest natomiast niezwykle fascynującym procesem pełnym dynamicznych zmian, do których dochodzi niemal z dnia na dzień. Pierwsze 12 miesięcy życia dziecka to kluczowe etapy, w których malec nabywa nowe umiejętności. Jednak okresy intensywnego rozwoju nie przebiegają równomiernie. Występują tzw. skoki rozwojowe, czyli nagłe zmiany w rozwoju dziecka. Czym są skoki rozwojowe u dziecka? Kiedy występują te najbardziej przełomowe momenty? Sprawdź!
Czym są skoki rozwojowe?
Chociaż wielu rodziców doskonale wie, czym są skoki rozwojowe, to jednak ciekawostką jest, że to pojęcie nie figuruje bezpośrednio w literaturze psychologicznej. Zmiany, które zachodzą w okresach skoków rozwojowych, są często opisywane przez psychologów jako kamienie milowe rozwoju lub elementy różnych etapów rozwojowych u dzieci i niemowląt. Istotne jest jednak, aby nie traktować tych terminów jako synonimów, ponieważ występują między nimi pewne różnice.
Skok rozwojowy to moment, w którym w mózgu dziecka powstaje wiele nowych połączeń nerwowych, czego efektem jest szybkie zdobywanie nowych umiejętności przez dziecko. To, co jeszcze niedawno wydawało mu się nierealne lub trudne, nagle staje się dużo prostsze.
Brzmi to dobrze, ale tak naprawdę skok rozwojowy to często stresujące wydarzenie dla dziecka. W tym czasie rodzice często obserwują, że dzieci są bardziej drażliwe, płaczliwe i marudne. Mogą nawet wystąpić problemy ze snem czy zmniejszony apetyt. Najważniejsze jest, aby być w tym czasie z dzieckiem i poświęcać mu maksymalną uwagę, okazywać wsparcie i czułość.
Co ciekawe, o skokach rozwojowych można było usłyszeć po raz pierwszy w latach 90. XX wieku. Wówczas odkrył je behawioralny biolog Franciscus Plooij i jego żona Hetta van de Rijt, antropolożka i psycholożka, którzy przeprowadzili badania na młodych szympansach, a następnie przenieśli swoją analizę na niemowlęta, skupiając się na obserwacji dzieci do 2. roku życia.
8 głównych skoków rozwojowych
Jakie są główne skoki rozwojowe w życiu niemowlaka? Każdy z poniższych skoków oznacza ważny etap w rozwoju malucha. Oto 8 głównych skoków rozwojowych, które przechodzi większość dzieci w pierwszym roku życia:
Skok pierwszy – od 4. tygodnia
Do pierwszego skoku rozwojowego zwykle dochodzi w okolicach 4. tygodnia życia dziecka. To właśnie wtedy maluch doświadcza szybkiego dojrzewania metabolizmu, jelit i zmysłów. Zauważysz także wzrost zainteresowania otaczającym go światem i „wyraźniejszą” reakcję na Ciebie i inne osoby.
Ważną zmianą w tym okresie jest także, że maluch zaczyna widzieć nieco lepiej z odległości przekraczającej 20-30 cm. W okolicach 4. tygodnia życia może także zacząć produkować pierwsze łzy, a także pokazać swój pierwszy uśmiech. Gdy Twój malec skończy miesiąc, jest to idealny czas na to, aby zacząć stymulować rozwinięte zmysły i razem z maleństwem odkrywać świat, np. poprzez spacerowanie i poszukiwanie kolorowych rzeczy o dużym kontraście.
Skok drugi – od 7. tygodnia
Do 7. tygodnia życia większość dzieci postrzega świat jako jeden wielki misz-masz. To się zmienia między 7. a 10. tygodniem. Nie martw się jednak – nie oznacza to, że skok drugi trwa całe 3 tygodnie! W tym czasie świat przestaje być jedną niewyraźną całością. Malec zaczyna dostrzegać wzorce, np. własne ręce, którymi niezwykle się fascynuje.
W tym okresie jego małe rączki są dla niego najlepszą zabawką: może obserwować je, obracać czy chociażby ćwiczyć świadomą kontrolę ruchów. Dostrzeżesz też, że maluch jest coraz mniej spokojny i zaczyna wydawać więcej dźwięków. Intensywniej zaczyna ruszać też kończynami czy uczy się podnosić sam główkę.
Skok trzeci – od 11. tygodnia
Szczególnie podczas tego skoku rozwojowego możesz zauważyć, że Twoje dziecko robi jakby krok wstecz, np. wydaje mniej dźwięków lub porusza się znacznie mniej. Oczywiście to nie tak – w rzeczywistości malec przygotowuje się na wykonanie ogromnego kroku naprzód.
W 11 tygodniu uczy się płynnych ruchów i zaczyna dostrzegać niuanse (np. jest w stanie rozróżnić głos taty i mamy). Świetnie idzie mu wodzenie wzrokiem za kolorową zabawką i… wkładanie wszystkiego do ust, co jest jego sposobem na poznawanie świata. W tym okresie jego ulubioną zabawą jest samolot, podczas której może poczuć płynne zmiany ruchu (wznoszenie się i opadanie). To idealny czas na zakup np. maty sensorycznej i pierwszych zabawek wydających przeróżne dźwięki, np. drewniana trąbka lub drewniane dzwonki.
Skok czwarty – od 14. tygodnia
Często zdarza się, że ta faza trwa najdłużej, nawet 5-6 tygodni. To czas, kiedy rodzice muszą przygotować się na marudzenie i płacz w dużych ilościach. Po upływie tego trudnego czasu Twój brzdąc zacznie zauważać krótkie sekwencje zdarzeń (np. odbijająca się piłka). Nauczy się także chwytać niewielkie przedmioty czy gaworzyć, np. “mama” czy “tata”.
To oczywiście nie koniec umiejętności, które wiążą się z przejściem przez ten etap. Po czwartym skoku rozwojowym najmłodsi często podejmują też pierwsze próby raczkowania, podpierają się na rączkach czy nawet unoszą tułów. W tym okresie uwielbiane są także wszelkiego rodzaju zabawy muzyczne, a do tego przydadzą się zabawki muzyczne.
Skok piąty – od 22. tygodnia
W okolicach 6. miesiąca maluszek zaczyna rozumieć relacje między przedmiotami, np. odległość między jedną rzeczą a drugą. Charakterystyczny dla tego skoku rozwojowego jest także tzw. lęk separacyjny, czyli czas, w którym malec nie rozumie, że rodzic, który wybiera się tylko na zakupy do sklepu, na pewno wróci do domu. Często dzieci w tym wieku boją się także nieznajomych. Zawstydzają się na ich widok lub nawet reagują płaczem.
Około 22 tygodnie po urodzeniu maluszek potrafi także koordynować ruchy na tyle, aby radzić sobie samodzielnie z wyjmowaniem i wkładaniem zabawek do pudełka. Chętnie klaska w swoje maleńkie rączki czy raczkuje po pokoju. Większość maluszków po piątym skoku rozwojowym samodzielnie już siada, wskazuje palcem wskazującym czy interesuje się obrazkami w książeczkach.
Skok szósty – od 33. tygodnia
W 33. tygodniu życia maluszek nabywa umiejętność rozróżniania kategorii. To czas, kiedy uczy się, że pewne rzeczy należą do jednej kategorii, np. ogórek i gruszka wyglądają i smakują zupełnie inaczej, ale obie rzeczy są jedzeniem. W tym okresie dziecko potrafi wyrażać także pierwsze emocje czy gestykulować.
Po szóstym skoku rozwojowym pociecha radzi sobie z rozpoznawaniem podstawowych kształtów, pokazuje swoje humory, przejmuje inicjatywę podczas zabaw, a nawet przytula swoje ulubione pluszaki czy zabawki. To również czas, kiedy brzdąc szczególnie uwielbia spędzać czas na zewnątrz, ponieważ wówczas może obserwować różne rzeczy i je porównywać.
Skok siódmy – od 41. tygodnia
Moment przed wielkim wydarzeniem, jakim są pierwsze urodziny, także ma miejsce skok rozwojowy. W tym okresie brzdąc zaczyna rozumieć kolejność działań. Jak to wygląda? Przedstawmy to na przykład owsianki. Pociecha wie, że wiąże się to z realizacją kilku kroków takich jak nabranie jej łyżką, włożenie do buzi itd.
Oczywiście trudno oczekiwać od tak małego dziecka samodzielnego wykonywania tych ruchów, ale kilka z nich jak najbardziej potrafi zrealizować. Malec rozumie także, że po zakończonej zabawie należałoby pozbierać zabawki. Pociecha zaczyna też coraz częściej powtarzać odgłosy zwierząt, pierwsze słowa czy naśladować swoje rodzeństwo. Oprócz tego po siódmym skoku dopasowuje kształty do siebie (idealną zabawką na ten czas jest sorter kształtów), próbuje rysować czy stawia pierwsze kroki.
Sprawdź też: Mała motoryka – co to jest i dlaczego jest ważna?
Skok ósmy – od 50. tygodnia
Istotny jest też skok rozwojowy po 50 tygodniu życia, nazywany także etapem programów. To właśnie wtedy malec zaczyna rozumieć pełne sekwencje działań. Wie, że mycie naczyń wymaga włożenia ich do wody, umycia ich, a następnie wytarcia ich do sucha. Pociechy w tym wieku chętnie pomagają w nieskomplikowanych obowiązkach domowych, chociaż oczywiście musisz liczyć się z tym, że wówczas pochłoną one więcej czasu i mogą się zakończyć małym bałaganem.
Przeglądaj wszystkie
Jak rozpoznać kolejne skoki rozwojowe u dziecka?
Od pewnego czasu zastanawiasz się, czy ktoś czasem nie podmienił Ci dziecka? Twój malec zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykle? Powodem może być skok rozwojowy! Poniżej podajemy kilka oznak, na które powinieneś zwrócić uwagę.
Większy apetyt
Jak pomóc dziecku w nawiązywaniu nowych relacji? Zanim zaczniesz to robić, dobrym pomysłem jest wytłumaczenie dziecku, kim jest prawdziwy przyjaciel. Twoja pociecha może nie wiedzieć, kim jest taka osoba, a brak tej wiedzy może spowodować, że będzie narażona na fałszywe znajomości, a wówczas nietrudno o zranienie. Oczywiście nie uchronisz swojego malca przed wszelkimi przykrościami, ale jeśli można je ograniczyć, to czemu nie?
Poświęć wystarczająco dużo czasu na to, aby wyjaśnić malcowi, na czym polega prawdziwa przyjaźń. Wytłumacz dziecku, że przyjaciel to ktoś, z kim miło się spędza czas. Ktoś, komu się ufa. Ktoś, kto zawsze nas wysłucha, pomoże, a poza tym jest uczciwy i lojalny. Zawsze można na niego liczyć, szczególnie w trudnych okresach.
Prawdziwy przyjaciel kibicuje i cieszy się z naszych najmniejszych sukcesów. Przyjaciel od serca akceptuje nas także takim, jakim jesteśmy i nie czuje potrzeby nas zmieniać oraz zawsze ma dobrą radę, a gdy jest taka potrzeba, potrafi nawet skarcić.
Drażliwość i płaczliwość
Dzieci w okresie skoku rozwojowego są inne, a przede wszystkim drażliwe i płaczliwe. Jeśli maluszek ma czystą pieluszkę, pełny brzuszek i ma zapewnioną bliskość, a mimo to płacze lub marudzi, najprawdopodobniej powód już znasz. Gdy zauważysz, że po kilku dniach nastrój malca wrócił do normy, możesz mieć pewność, że był to skok rozwojowy.
Zmiany w śnie
Ze skokami rozwojowymi często wiąże się to, że malec chodzi częściej na drzemki, które trwają dłużej niż zwykle. Jest to zwykle połączone także z częstszymi nocnymi pobudkami na karmienie. Zgodnie z badaniami hormony odpowiedzialne za wzrost kości są wytwarzane podczas snu, zatem jeśli pociecha urządza sobie dodatkowe drzemki, możesz podejrzewać, że już niedługo sporo urośnie, ale jednocześnie pamiętaj, że może to się wiązać z zakłóceniem snu nocnego.
Zmiany w zachowaniu
Maluszek chce być zawsze przy Tobie, przez co zrobienie czegokolwiek w domu graniczy z cudem? To także może świadczyć o skoku rozwojowym! To sygnał skoku zwłaszcza jeśli dotąd Twój malec był ciekawski świata i chętnie przebywał w towarzystwie obcych osób, a nagle się to zmieniło. Rodzicom często wydaje się, że to oznaka tego, że dziecko jest zbyt przywiązane do rodziców czy też robi krok wstecz w rozwoju, ale absolutnie nie jest to prawidłowe myślenie. Tego typu zachowanie podczas skoku jest całkowicie normalne.
Pozorna regresja
Częstym i jednocześnie niepokojącym objawem skoku rozwojowego jest też pozorna regresja. Cofanie się w rozwoju czy utrata nabytych już umiejętności budzi obawy, ale czy słusznie? Zacznijmy od tego, że regres rozwojowy jest normalny i występuje u naprawdę wielu dzieci, ale na szczęście jest tylko tymczasowy. Ważną informacją jest też to, że malec może doświadczyć regresu wyłącznie w jednym obszarze rozwoju lub nawet w kilku dziedzinach jednocześnie. Zatem jeśli dostrzegasz, że np. malec potrafił już odwracać się samodzielnie na boki, a nagle „zapomniał” tej umiejętności, nie panikuj! Te niepokojące zmiany najpewniej ustąpią samoistnie, gdy pociecha zaadaptuje się do nowych umiejętności.
Jak radzić sobie ze skokami rozwojowymi?
- Zachowaj spokój. Skoki rozwojowe to coś zupełnie normalnego. Są oznaką tego, że Twoje dziecko rozwija się prawidłowo. Nie masz żadnych powodów do zmartwień.
- Nie zaniedbuj siebie. Mamo, Ty jesteś równie ważna! Niestety mamy często zapominają o swoich potrzebach. W trudnych okresach takich jak skoki rozwojowe zdarza im się nie sięgać po pożywne posiłki czy nie pić wystarczających ilości wody, ponieważ skupiają się na opiece nad maleństwem. Jeśli na co dzień jesteś sama z maluchem, nie wahaj się poprosić o pomoc kogoś bliskiego – członka rodziny lub przyjaciół. Musisz dbać o siebie zwłaszcza jeśli karmisz piersią. Znajdź więc czas na to, aby chwilę odpocząć i nabrać sił. Jeśli czujesz, że to nierealne z powodu pracy na etacie, sprawdź, czy nie możesz wziąć dnia wolnego lub pracować zdalnie.
- Zwolnij tempo. Zupełnie normalne jest to, że dzieci podczas skoków rozwojowych są bardziej wymagające niż na co dzień. Dlatego w cięższe dni po prostu odpuść wszelkie mało ważne sprawy. Jeśli nie musisz nigdzie wychodzić, zostań w domu z maleństwem. Zrezygnuj także ze spotkań towarzyskich. Zaplanuj Wasz dzień tak, aby ten był wyjątkowo spokojny. Plan dnia nie powinien być obciążony. Zdajemy sobie sprawę, że to może być trudne, jeśli jesteś pracującą mamą, ale jeśli to możliwe, spróbuj poprosić o bardziej elastyczne godziny pracy w okresie skoku rozwojowego.
- Zapewnij jak najwięcej bliskości. To właśnie ona jest podstawą podczas skoków rozwojowych. Noszenie dziecka na rękach przez cały dzień nie zawsze jest jednak realne z oczywistych względów. Rozwiązaniem jest tutaj chusta czy nosidełko, dzięki czemu maluszek będzie mógł spać przytulony, a Ty zyskasz wolne ręce.
- Karm na żądanie. Zgodnie z tym co wspomnieliśmy powyżej, podczas skoków rozwojowych dzieci karmione piersią jedzą częściej. Staraj się jak najszybciej reagować na potrzeby malca i częściej podawaj pierś. Pamiętaj także, że krótsze, ale częstsze karmienia wspierają naturalne zwiększanie produkcji mleka. Nie wpadaj także w panikę, jeśli pociecha ma akurat mniej apetyt. Wówczas skup się na zapewnieniu mu kontaktu skóra do skóry, aby pomóc mu się uspokoić.
- Dbaj o piersi. Obrzęk piersi, spowodowany częstszymi karmieniami, zwłaszcza w nocy, nie jest niczym przyjemnym. Aby tego uniknąć, dbaj o to, aby regularnie karmić malca lub odciągać mleko ręcznie. Ważnym elementem jest też masaż piersi, pomóc może też ciepła kąpiel lub prysznic. Jeśli natomiast zaczniesz odczuwać ból brodawek, postaw na swój komfort i noś mniej obcisłe ubrania oraz sięgnij po sprawdzony krem nawilżający.
- Zrezygnuj ze wprowadzania nowych nawyków związanych ze snem. Wszelkiego rodzaju zmiany, które mają zostać wprowadzone tylko na chwilę, mogą być później trudne do usunięcia. Najlepiej będzie jeśli postarasz się utrzymać stałą rutynę, która zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa.
- Nie bój się prosić o pomoc. Mama to tylko człowiek, nie robot. Masz prawo potrzebować chwili przerwy. Jeśli czujesz się wyczerpana i brakuje Ci sił, poproś o pomoc partnera, rodzinę lub najbliższych przyjaciół.
- Nie nastawiaj się na nic konkretnego. Skoki rozwojowe mogą spowodować, że Wasza codzienna rutyna zostanie wywrócona do góry nogami… i to nie raz. Niestety, trzeba przetrwać zmiany w zakresie snu czy karmień, ale pamiętaj, że to wszystko jest tylko tymczasowe i minie szybciej niż myślisz. Pamiętaj także, że te trudne chwile to droga do istotnych postępów w rozwoju Twojego maluszka.
Rozumiemy, że przetrwanie skoku rozwojowego to nie najprostsze zadanie, zwłaszcza jeśli ten etap trwa tygodniami. Jednak trzeba go przetrwać i pamiętać o sporej dozie cierpliwości i zrozumienia dla malucha, który sam do końca nie rozumie, co się dzieje i jest zestresowany. Jako rodzic najlepsze co możesz zrobić to wspierać pociechę w tym niełatwym, ale chwilowym okresie.
Przeglądaj wszystkie
Sprawdź też: Pomysł na prezent dla noworodka – 15 propozycji na upominek dla dziecka