Prawidłowy rozwój motoryczny dziecka – etapy rozwoju motorycznego
Czym jest motoryka dziecka?
Motorykę możemy podzielić na dwie główne kategorie: motorykę dużą i motorykę małą. Pierwsza z nich – motoryka duża – to przede wszystkim duże ruchy ciała. Ich wyróżnikiem jest to, że angażują większe grupy mięśniowe, np. chodzenie, skakanie, bieganie.
Motoryka duża wiąże się z kontrolą nad większymi partiami ciała i pozwala dziecku na bardziej skoordynowane poruszanie się w przestrzeni. Rozwój motoryki dużej wpływa na zdolność dziecka do wykonywania codziennych czynności, takich jak chodzenie po schodach, czy bieganie na podwórku.
Natomiast motoryka mała to przede wszystkim precyzyjne ruchy, angażujące mniejsze grupy mięśniowe. Jako przykłady można tu wymienić np. chwytanie, rysowanie, czy manipulowanie małymi przedmiotami. Jest niezwykle istotna dla rozwoju umiejętności, które wymagają drobnych, złożonych ruchów rąk i palców, np. nauka pisania, jedzenia łyżką, czy wykonywania wielu innych czynności codziennych z precyzją.
Oba rodzaje motoryki są niezwykle ważne dla ogólnego rozwoju dziecka, ponieważ wpływają na jego zdolności do poruszania się w świecie i wykonywania różnych czynności w sposób samodzielny.
Najważniejsze etapy w rozwoju motoryki dużej
- Podnoszenie klatki piersiowej na przedramionach lub łokciach, leżąc na brzuchu – 10% dzieci potrafi to zrobić do 1,6 miesiąca, a 90% do 3,8 miesiąca.
- Przewracanie się – 5% dzieci umie to zrobić do 2 miesiąca, a 95% do 9 miesiąca.
- Siedzenie bez podparcia – 10% dzieci potrafi siedzieć samodzielnie do 4,6 miesiąca, a 90% do 7,5 miesiąca.
- Pełzanie na rękach i kolanach – 10% dzieci zaczyna pełzać do 6,1 miesiąca, a 90% do 10,5 miesiąca.
- Stanie z podparciem (minimum 10 sekund) – 10% dzieci potrafi to zrobić do 5,4 miesiąca, a 90% do 10,5 miesiąca.
- Samodzielne wstawanie do pozycji stojącej – 10% dzieci zaczyna to robić po 5,8 miesiąca, a 90% po 10,7 miesiąca.
- Wspinanie się (np. na niskie krzesło)– 10% dzieci potrafi to zrobić po 7,5 miesiąca, a 90% po 14 miesiącu.
- Stanie bez pomocy – 10% dzieci staje samodzielnie do 8,8 miesiąca, a 90% do 14,4 miesiąca.
- Samodzielne chodzenie – 10% dzieci zaczyna chodzić bez wsparcia po 10 miesiącach, a 90% po 14,4 miesiąca.
- Bieganie – 10% dzieci zaczyna biegać po 12,2 miesiąca, a 90% po 24 miesiącach.
- Skakanie obiema nogami – 10% dzieci potrafi to zrobić po 24,7 miesiąca, a 90% po 42,7 miesiąca.
- Skakanie (co najmniej trzy kroki do przodu) – 10% dzieci potrafi to zrobić do 28,6 miesiąca, a 90% do 52,1 miesiąca.
Teraz już wiesz, kiedy typowo pojawiają się poszczególne umiejętności motoryczne u niemowląt. Choć czasowe okna dla tych kamieni milowych się nakładają, dla każdego dziecka moment osiągnięcia konkretnej umiejętności może się różnić. Ważne jest, by pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie, a te okna czasowe dają jedynie ogólne wytyczne dotyczące rozwoju motorycznego.
Najważniejsze etapy w rozwoju motoryki małej
Umiejętności manipulacji przedmiotami, które angażują ręce, oczy, a czasem także usta lub stopy, rozwijają się w różnych etapach, będąc kluczowym elementem motoryki małej. W niektórych przypadkach te umiejętności zależą od rozwoju motoryki dużej, ale zazwyczaj wymagają również rozwoju precyzyjnych umiejętności motorycznych — koordynacji małych mięśni w dłoniach, oczach i (czasami) ustach lub stopach. Oto przykłady, na które warto zwrócić uwagę:
- Sięganie i chwytanie (5-7 miesięcy) – między 5 a 7 miesiącem dzieci zaczynają udoskonalać umiejętności chwytania. Początkowo używają chwytu całą dłonią, ale w miarę rozwoju, około 9-12 miesiąca, przechodzą do tzw. "chwycenia szczypcowego" (używają kciuka i palca wskazującego), co pozwala im chwytać mniejsze przedmioty, takie jak jedzenie czy zabawki.
- Manipulowanie przedmiotami (9-12 miesięcy) – około 9 miesiąca dzieci zaczynają manipulować przedmiotami w bardziej celowy sposób, np. obracają je lub potrząsają, aby zobaczyć, co się stanie. Mogą także zaczynać wkładać przedmioty do siebie lub układać proste klocki.
- Rysowanie (11-18 miesięcy) – około 11-12 miesiąca dzieci zaczynają bazgrolić kredkami lub ołówkami, chociaż te znaki są na początku przypadkowe. W miarę rozwoju ich umiejętności motorycznych, około 18 miesiąca, ich bazgranie staje się bardziej kontrolowane, pojawiają się proste linie i zygzaki.
- Używanie narzędzi (18-24 miesiące) – około 18 miesiąca maluchy zaczynają używać prostych narzędzi, takich jak łyżki czy widelce, chociaż początkowo mogą trzymać je w niezgrabny sposób. Około 2. roku życia ich umiejętności w tym zakresie się poprawiają, choć w pełni opanowanie tych narzędzi następuje później.
- Układanie i budowanie z klocków (18-24 miesiące) – manipulacja przedmiotami obejmuje również układanie i budowanie z klocków. Między 18 a 24 miesiącem dzieci potrafią układać coraz wyższe wieże z klocków, co świadczy o poprawiającej się koordynacji ręka-oko oraz rozwoju motoryki małej.
Czy moje dziecko rozwija się prawidłowo?
Obserwowanie, czy Twoje dziecko osiąga te kamienie milowe, może pomóc w ocenie, czy jego rozwój przebiega prawidłowo. Poznaj przykładowe kamienie milowe, które można obserwować w pierwszych latach życia dziecka:
- 2 miesiące – dziecko trzyma głowę, leżąc na brzuchu; porusza wszystkimi kończynami; przez chwilę rozluźnia palce.
- 4 miesiące – dziecko trzyma głowę stabilnie, siedząc (np. na kolanach rodzica); sięga po zabawkę; podnosi tułów, leżąc na brzuchu.
- 6 miesięcy – dziecko przewraca się z brzucha na plecy; podpiera się na rękach, siedząc; zaczyna przekładać przedmioty z jednej ręki do drugiej.
- 9 miesięcy – dziecko siada samodzielnie; potrafi przechwytywać przedmioty palcami (tzw. „chwycenie pęsetowe”).
- 12 miesięcy – dziecko wstaje, trzymając się mebli i może próbować samodzielnie pić z kubka; próbuje jeść łyżką, choć jeszcze nieprecyzyjnie.
- 18 miesięcy – dziecko chodzi samodzielnie, wspina się na meble, próbuje rysować, używając przyborów do pisania.
- 24 miesiące – dziecko biega, kopie piłkę, wspina się po schodach.
- 30 miesięcy – dziecko potrafi skakać na obu nogach, używa rąk do przekręcania przedmiotów (np. nakrętki), obraca strony książki.
- 3 lata – dziecko potrafi nawlekać koralik, ubierać się samodzielnie, używa widelca.
- 4 lata – dziecko łapie piłkę, potrafi odpiąć guziki, wlewa wodę do szklanki z pomocą.
- 5 lat – dziecko skacze na jednej nodze, zapina guziki.
Brak tych umiejętności we wskazanym czasie nie oznacza od razu problemów rozwojowych, ale jest sygnałem, że warto udać się na konsultację do pediatry w celu oceny rozwoju motorycznego.
prezenty dostosowane do wieku dziecka
Jak wspierać rozwój dziecka?
Istnieje całkiem sporo sposobów na to, jak wspierać rozwój dziecka. Te najbardziej wartościowe przedstawiamy poniżej.
- Daj dziecku czas. Nie należy wymuszać na dziecku wykonywania czynności – być może zwyczajnie nie jest na nie gotowe?
- Pozwól dziecku na samodzielne próby. Choć rozumiemy, że niektóre czynności mogą wydawać się ryzykowne, jak np. jazda na rowerze czy wspinanie się na placu zabaw, warto pozwolić dziecku na próbowanie i zdobywanie nowych doświadczeń.
- Bądź wzorem do naśladowania. Dzieci uczą się głównie przez obserwację, dlatego warto pokazywać im, jak prawidłowo wykonywać różne czynności.
- Motywuj dziecko do aktywności. Nie zapominaj o pochwałach za wysiłek i postępy w rozwoju.
- Zadbaj o odpowiednie warunki do nauki. Zapewnij dziecku możliwość rozwijania umiejętności motorycznych w różnych środowiskach, takich jak piasek, trawa czy śliska podłoga.
- Zachęcaj do samodzielności. Pozwól dziecku na naukę jedzenia samodzielnie, nawet jeśli początkowo będzie brudzić się przy jedzeniu. Możesz również zainwestować w drewniany zestaw akcesoriów kuchennych, który wspiera naukę samodzielnego jedzenia.
- Proponuj aktywności manualne. Zabawy takie jak rysowanie, czy układanie klocków, doskonale wspierają rozwój motoryki małej.
- Pokazuj gesty. Dzieci uczą się przez naśladowanie. Pokazuj maluchowi gesty, takie jak „papa” czy „brawo”, w odpowiednich sytuacjach. Wspomaga to rozwój komunikacji niewerbalnej.
- Unikaj gadżetów, które mogą hamować rozwój. Staraj się nie używać urządzeń typu bujaczek, chodzik, pchacz czy skoczek. Zamiast tego daj dziecku czas na naturalny rozwój umiejętności motorycznych.
- Zabawa jako klucz do rozwoju. Motoryka dziecka najlepiej rozwija się poprzez zabawę. Codzienne aktywności typu pływanie, jazda na rowerze, zabawa na placu zabaw czy taniec, wspomagają rozwój ciała, a zabawy manualne z wykorzystaniem drewnianej gry balansującej Tryco czy drewnianej lodówki dwudrzwiowej z kostkarką pomogą kształtować precyzyjność ruchów.
Jak widzisz, rozwój motoryczny dziecka to wcale nie taka prosta sprawa. Wymaga uwagi i niemało cierpliwości. Musisz okazywać wsparcie maluchowi na każdym etapie jego rozwoju, chociażby oferując zabawy i gadżety, które sprzyjają zdobywaniu nowych umiejętności. Warto dawać mu też czas na naturalny rozwój, pozwalać na samodzielne próby, motywować do aktywności, a także być wzorem do naśladowania.