Motoryka duża jest uznawana za kluczową umiejętność, której rozwój rozpoczyna się już od pierwszych dni życia dziecka. Ma duży wpływ na sprawność ruchową i umiejętności motoryczne malca. Czym dokładnie jest i jak rodzice mogą wspierać rozwój dziecka poprzez zabawę? Te informacje znajdziesz w tym artykule. Zachęcamy do lektury.
Spis treści
Toggle
Czym jest motoryka duża i mała?
Przy rozwoju ruchowym dziecka często podkreśla się ogromne znaczenie motoryki dużej. Zapomina się czasem, że przecież motoryka mała ma równie kluczowe znaczenie dla rozwoju. Przyjrzyjmy się tym dwóm rodzajom – czym one się różnią? Otóż motoryka duża jest fundamentem dla motoryki małej i grafomotoryki. Obejmuje ruchy angażujące całe ciało, a za przykłady motoryki dużej można przyjąć m.in. chodzenie, skakanie czy jazdę na rowerze.
Wszystkie wspomniane czynności wymagają udziału całego ciała i złożonych ruchów, co jest jednoznaczne z tym, że motoryka duża ma bezdyskusyjny związek nie tylko z kondycją fizyczną, ale też z pracą układu nerwowego, wytrzymałością czy koordynacją ruchową i wzrokową. Jeśli natomiast zastanawiasz się, jak dziecko może ćwiczyć motorykę dużą, odpowiedzi jest wiele. Może to być np. raczkowanie, chodzenie do tyłu, łapanie i rzucanie piłki, jazda na hulajnodze, naśladowanie zwierząt (np. skaczących małpek)
Natomiast motoryka mała to znacznie precyzyjniejsze ruchy dłoni i palców. Zdecydowanie niezbędna jest tutaj doskonała koncentracja i umiejętności skupienia się. Jako przykłady motoryki małej możemy wymienić np. pisanie, kolorowanie, lepienie z plasteliny czy zapinanie guzików. Dzięki rozwojowi motoryki małej możliwa jest poprawa zręczności i umiejętności manualnych potrzebnych na co dzień. Aby wesprzeć motorykę małą, warto zdecydować się na takie ćwiczenia jak np. rysowanie, kolorowanie czy wycinanie.
Podkreślamy więc, że zarówno motoryka duża, jak i motoryka mała są ważne. Właściwie uzupełniają się i są niezbędne do zdrowego rozwoju malucha.
Jakie są główne etapy rozwoju motoryki u dzieci?
Kamieniami milowymi nazywamy umiejętności, które są przez dzieci rozwijane w podobnym wieku. Oczywiście zawsze pamiętaj o tym, że każde dziecko jest nieco inne, a poza tym kamienie milowe nie są sztywne. Poniżej zawarte informacje są jedynie podpowiedzią dla rodziców, kiedy mogą wyczekiwać u swoich dzieci określonych zachowań.
Za kluczowe kamienie milowe w rozwoju motoryki dużej uznaje się:
Samodzielne siedzenie
Najczęściej dzieci nabywają tę umiejętność między 4 a 9 miesiącem życia. Jest ona kluczowa dla rozwoju siły i koordynacji. Rodzice powinni też wiedzieć, że pewne aktywności pomagają najmłodszym w budowaniu siły mięśni niezbędnej do samodzielnego siedzenia. Chodzi tutaj m.in. o leżenie na brzuszku od pierwszych dni życia, leżenie na podłodze (wówczas przyda się mata piankowa czarno-biała lub w innym kolorze), czy zabawy polegające na odbijaniu.
Sprawdź też: Etapy rozwoju niemowlaka. Kiedy występują skoki rozwojowe u dziecka?
Stanie z pomocą
Najmłodsi są w stanie stać z pomocą rodzica już między 5 a 12 miesiącem życia. To kolejna ważna umiejętność – to właśnie od niej rozpoczyna się nauka chodzenia. Jeśli chcesz zachęcić swojego bobasa do stania z pomocą, przede wszystkim staraj się trzymać go boso możliwie najdłużej, aby ten mógł poczuć podłogę i lepiej zachować równowagę. Dobrym sposobem jest też jego zachęcanie do kucania poprzez umieszczanie zabawek u stóp. Przy tym wszystkim pamiętaj, aby chwalić malca za postępy.
Raczkowanie
Zanim malec zacznie już na poważnie chodzić, przed nim jeszcze etap raczkowania. Jest to istotna umiejętność m.in. dla mobilności, a poza tym korzystnie wpływa na koordynację. Zwykle pociechy zaczynają raczkować między 7 a 12 miesiącem. Jeśli pragniesz wesprzeć swoje dziecko w rozpoczęciu raczkowania, zadbaj o dużą dawkę aktywności na brzuszku. Możesz również pokazać dziecku, jak się raczkuje – przecież może ono tego nie wiedzieć. Oprócz tego ogranicz czas spędzany w bujaczkach i zapewnij bezpieczne miejsce do eksploracji.
Chodzenie z pomocą
Między 6 a 14 miesiącem przychodzi czas na kolejny kamień milowy – chodzenie z pomocą. Jest to umiejętność, która buduje pewność siebie i równowagę. Jeśli chcesz wesprzeć malucha w zdobywaniu tej umiejętności, sięgnij po bezpieczne zabawki do pchania (np. pchacz lub wózek dziecięcy) oraz zachęcaj malca do samodzielnego wstawania z siedzenia.
Samodzielne stanie
Wraz z osiągnięciem tego kamienia milowego dziecko jest w stanie utrzymywać równowagę na tyle dobrze, aby samodzielnie stać. Zazwyczaj dzieci zaczynają samodzielnie stać w wieku 6-14 miesięcy. Co możesz zrobić, aby rozwijać tę umiejętność? Przede wszystkim zachęcamy do wdrożenia gier, które wymagają stania. Dobrym pomysłem jest też organizowanie zabaw w miejscu, w którym są różne stabilne powierzchnie o różnej wysokości. Co więcej, sprawdzić się też mogą zabawy z wykorzystaniem dwóch rąk.
Sprawdź też: Czym są zabawki sensoryczne i jakie warto kupić?
Samodzielne chodzenie
Zdecydowana większość dzieci zaczyna chodzić w wieku 10-18 miesięcy. Jest to szczególnie ważny kamień milowy. Nie możesz doczekać się, aż Twoja pociecha zacznie sama chodzić? Możesz wesprzeć rozwój tej umiejętności i np. posadzić szkraba na małym stołku i zachęcać go do sięgania po zabawki leżące na podłodze lub używać stabilnych zabawek do pchania. Niektórzy rodzice tworzą także zabawkowe szlaki, które motywują najmłodszych do chodzenia.
Jak rozwijać motorykę dużą u dzieci? Pomysły na zabawy
Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca dzieciom w wieku 6-17 lat co najmniej 60 minut umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej dziennie. Dla niemowląt i małych dzieci Akademia Pediatrii rekomenduje 180 minut aktywności rozłożonej w ciągu dnia.
Zarówno zorganizowana, jak i swobodna zabawa powinny być częścią codziennej aktywności. Aktywność może być też podzielona na mniejsze segmenty, np. 2×30 minut, co również przynosi korzyści. Jakie zabawy warto wdrożyć, aby rozwijać motorykę dużą? Poniżej znajdziesz nasze propozycje.
- Zabawy w ogrodzie i na dworze – możesz wykorzystać zabawki, które doskonale się sprawdzą, takie jak przenośny drewniany grill Nunukids na kółkach lub zestaw małego ogrodnika. Dzięki nim Twoje dziecko będzie mogło bezpiecznie pomagać Ci w porządkach w ogrodzie.
- Przemieszczanie się po różnych powierzchniach. Możesz tworzyć różne przeszkody z poduszek, koców i mebli. Pozwól dziecku przechodzić po nich, pełzać lub skakać między nimi. To doskonały sposób na rozwijanie koordynacji ruchowej i równowagi.
- Skakanie na skakance. To nieskomplikowana aktywność, która angażuje zarówno mięśnie nóg, jak i rąk, a przy tym wspiera koordynację i wytrzymałość. Aby nie dopuścić do nudy, możesz np. zachęcać brzdąca do zmiany rytmu lub stylu skakania.
- Zimowe sporty. Jazda na sankach i łyżwiarstwo rozwijają równowagę, wzmacniają mięśnie nóg i tułowia, a także rozwijają koordynację. Przy okazji dzieci uczą się, jak postępować w dynamicznych sytuacjach.
- Bieganie. To banalna czynność, która pomaga w rozwoju motoryki dużej. Dzięki niej malec wzmacnia siłę i wytrzymałość. Szczególnie dobrze mogą sprawdzić się takie zabawy jak np. berek, które zmuszają do szybkiej reakcji na zmieniającą się sytuację.
- Aktywności na placach zabaw. Znajdują się tam spore możliwości w zakresie wzmacniania całego ciała i poprawy równowagi. Pozwalają na to np. zjeżdżalnie czy huśtawki. Dodatkowo bawiąc się na placu zabaw, dzieci mogą rozwijać umiejętności społeczne w grupie.
- Jazda na rowerze trójkołowym i dwukołowym. Dzięki jeździe na takim sprzęcie maluch może zbudować wytrzymałość, siłę nóg i poprawić koordynację. Jest to też sposób na to, aby malec nauczył się równowagi i zwiększa jego pewność siebie.
- Piesze wędrówki. Wzmacniają wytrzymałość i równowagę, a przy okazji uczą także kontrolowania rytmu kroków, a to wszystko ma korzystny wpływ na motorykę.
- Pływanie. Dzięki zajęciom na basenie można liczyć na poprawę siły, koordynacji i wytrzymałości. Regularne pływanie sprawia, że maluch zyskuje większą kontrolę nad ciałem, szczególnie jeśli chodzi o ruchy ramion, nóg czy tułowia.
- Zabawy na dmuchanym zamku. Są uwielbiane przez najmłodszych, natomiast samo skakanie i bieganie po niestabilnej powierzchni wzmacnia mięśnie nóg i tułowia oraz wspiera poprawę koordynacji i równowagi.
Co może utrudniać rozwój motoryki dużej?
Problemy z motoryką dużą mogą wynikać z trudności w funkcjonowaniu różnych części ciała, takich jak:
- mózg,
- rdzeń kręgowy,
- nerwy obwodowe,
- mięśnie,
- stawy,
- kości.
Zaburzenia te mogą mieć charakter łagodny lub poważny, czasami prowadzą do opóźnionego, ale ostatecznie prawidłowego rozwoju, a w innych przypadkach do trwałych problemów. Należy również wiedzieć, że u dzieci na motorykę dużą mogą wpływać takie schorzenia jak autyzm, porażenie mózgowe, opóźnienia rozwojowe, zespół Downa czy wcześniactwo. U dorosłych wpływ mogą mieć m.in. udar, nowotwory mózgu, choroby nerwowo-mięśniowe i urazy kręgosłupa.
Sprawdź też: Jakie wybrać zabawki dla dzieci ze spektrum autyzmu?
